W profesjonalnym podejściu urządzenie stanowi element całego systemu, w którym znaczenie mają między innymi sposób przetwarzania dźwięku, zastosowane filtry, liczba i sposób pracy kanałów, przełączanie pomiędzy nimi, opóźnienie, precesja, balans oraz możliwość prowadzenia treningu słuchowego i audio-wokalnego.

Dlatego wybierając sprzęt do pracy metodą Tomatisa, warto patrzeć nie tylko na jego wygląd, cenę czy liczbę dostępnych funkcji. Najważniejsze pytanie brzmi:

To właśnie parametry techniczne powinny być jednym z podstawowych kryteriów oceny urządzenia. Sama obecność określonej funkcji w specyfikacji nie zawsze oznacza, że została ona zrealizowana w sposób odpowiadający wymaganiom danego systemu.

Istotne jest więc nie tylko to, jakie funkcje urządzenie posiada, ale również jak działają, jakie mają zakresy regulacji oraz w jaki sposób współpracują ze sobą.

Elektroniczne Ucho – nie tylko „odtwarzacz” dźwięku

Jednym z charakterystycznych elementów tradycji metody Tomatisa jest urządzenie określane jako Elektroniczne Ucho.

W klasycznym ujęciu jest to złożony układ elektroniczny obejmujący między innymi wzmacniacze, filtry oraz układ przełączania pomiędzy kanałami.

Urządzenie może pracować podczas treningu słuchowego, w którym przygotowany materiał dźwiękowy jest odpowiednio przetwarzany przed podaniem go do słuchawek.

Elektroniczne Ucho może również uczestniczyć w pracy audio-wokalnej. W takim przypadku głos osoby uczestniczącej w programie jest odbierany przez mikrofon, odpowiednio przetwarzany, a następnie zwracany do słuchawek.

Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie w pracy związanej z głosem, mową, śpiewem czy nauką języków.

Dlatego sprzętu do metody Tomatisa nie należy utożsamiać z urządzeniem, które po prostu odtwarza muzykę.

Jego istotą jest możliwość kontrolowanego kształtowania sposobu, w jaki informacja dźwiękowa jest przygotowywana i prezentowana uczestnikowi procesu.

Dwa kanały – podstawa działania systemu

Jednym z podstawowych elementów technicznych urządzenia wykorzystywanego w metodzie Tomatisa są dwa kanały przetwarzania sygnału.

Umożliwiają one odpowiednie przygotowanie i kontrolowanie sygnału kierowanego do układu odbierającego dźwięk, a ich niezależność ma istotne znaczenie dla sposobu działania całego systemu.

W treningu słuchowym informacja dźwiękowa nie musi być przez cały czas prezentowana w identyczny sposób w obu kanałach.

Możliwe jest odpowiednie zarządzanie sygnałem, jego czasem pojawienia się oraz sposobem przełączania pomiędzy kanałami.

Bramkowanie polega na przełączaniu sygnału pomiędzy nimi w określony sposób.

Nie wystarczy zatem informacja, że urządzenie posiada dwa kanały lub funkcję określaną jako „gating” – znaczenie ma sposób realizacji bramkowania, możliwość sterowania kanałami oraz zachowanie określonych parametrów czasowych i częstotliwościowych.

Dwa kanały nie są jedynie drogą przekazywania sygnału przewodnictwem kostnym i powietrznym. Stanowią jeden z fundamentów całego systemu przetwarzania dźwięku.

Opóźnienie – pierwszy etap pracy z kanałem kostnym

Jednym z najważniejszych parametrów związanych z działaniem systemu jest opóźnienie.

Należy przy tym bardzo wyraźnie odróżnić opóźnienie od precesji, ponieważ są to dwa różne elementy związane ze sposobem organizowania informacji dźwiękowej w czasie.

Opóźnienie odnosi się do odpowiedniej zmiany relacji czasowej sygnału w kanale związanym z przewodnictwem kostnym i w kontekście sposobu działania systemu Tomatisa ma szczególne znaczenie.

Bramkowanie w kanale przewodnictwa kostnego może być odpowiednio opóźnione względem sygnału, który je wywołuje, tworząc określoną relację czasową pomiędzy poszczególnymi elementami procesu.

Nie jest to parametr zarezerwowany wyłącznie dla pracy związanej z językami obcymi, mową czy głosem, ponieważ opóźnienie jest elementem związanym z organizacją bodźca w treningu słuchowym jako takim.

Możliwość regulacji tego parametru jest istotną cechą sprzętu przeznaczonego do profesjonalnego wykorzystania.

Przewodnictwo kostne – pierwszy kanał prezentacji bodźca

Przewodnictwo kostne jest jednym z charakterystycznych elementów systemu wykorzystywanego w metodzie Tomatisa.

W przeciwieństwie do przewodnictwa powietrznego, w którym dźwięk przekazywany jest przez słuchawki do ucha, przewodnictwo kostne wykorzystuje drgania przekazywane przez przetwornik umieszczony na głowie.

Drgania te są przekazywane przez struktury kostne czaszki i uczestniczą w dostarczaniu informacji dźwiękowej do układu słuchowego.

W systemie Tomatisa przewodnictwo kostne jest integralnym elementem sposobu prowadzenia treningu i ma szczególne znaczenie dla zrozumienia działania opóźnienia, a następnie precesji i bramkowania.

Relacja pomiędzy przewodnictwem kostnym i powietrznym tworzy charakterystyczny układ, w którym informacja dźwiękowa może być prezentowana uczestnikowi w określonej kolejności czasowej.

Przewodnictwo kostne ma również szczególne znaczenie przy pracy z własnym głosem.

Przewodnictwo powietrzne

Przewodnictwo powietrzne jest drugą podstawową drogą prezentowania sygnału w systemie.

W tym przypadku dźwięk jest przekazywany do uszu za pomocą słuchawek, a następnie dociera drogą słuchową do struktur odpowiedzialnych za odbiór dźwięku.

W metodzie Tomatisa przewodnictwo powietrzne nie powinno być jednak rozpatrywane niezależnie od przewodnictwa kostnego.

Oba sposoby przekazywania informacji tworzą określoną relację, która ma szczególne znaczenie dlatego, że sygnał w obu kanałach może być odpowiednio organizowany czasowo.

Precesja – drugi etap organizacji sygnału

Po opóźnieniu pojawia się drugi istotny parametr – precesja.

Nie należy utożsamiać jej z samym opóźnieniem, ponieważ oba parametry mają odrębne znaczenie i występują w określonej relacji czasowej.

Jeżeli opóźnienie odnosi się do pierwszego etapu organizacji sygnału związanego z przewodnictwem kostnym, precesja wiąże się z kolejnym etapem, w którym odpowiednio organizowany jest sygnał prezentowany drogą przewodnictwa powietrznego.

Precesja określa więc relację czasową pomiędzy kanałem kostnym a kanałem powietrznym.

Możliwość regulowania precesji pozwala odpowiednio dopasować ten parametr do sposobu prowadzenia programu.

Opóźnienie i precesja – dwa różne parametry

Rozróżnienie tych dwóch pojęć jest niezwykle ważne.

W uproszczeniu można powiedzieć, że opóźnienie dotyczy pierwszego etapu organizacji sygnału związanego z przewodnictwem kostnym, natomiast precesja określa kolejny etap związany z prezentacją sygnału przez przewodnictwo powietrzne.

Nie są to dwa określenia tego samego zjawiska i nie powinny być stosowane zamiennie.

Właśnie dlatego przy wyborze sprzętu warto sprawdzić, czy producent lub sprzedawca prawidłowo opisuje te funkcje.

Profesjonalny opis powinien pozwalać zrozumieć, co dzieje się z sygnałem na każdym etapie jego drogi.

Bramkowanie – przełączanie kanałów

Po wyjaśnieniu znaczenia dwóch kanałów, opóźnienia oraz precesji można właściwie przedstawić znaczenie bramkowania.

Jest ono jednym z najbardziej charakterystycznych elementów sposobu pracy urządzeń wykorzystywanych w metodzie Tomatisa.

Jego podstawową funkcją jest przełączanie kanałów w określonych relacjach czasowych opisanych wartościami opóźnienia i precesji.

Bramkowanie nie jest zwykłym „ściszaniem” i „pogłaśnianiem” muzyki ani przypadkowym przełączaniem pomiędzy kanałami.

Polega na dynamicznym przełączaniu sposobu prezentowania sygnału pomiędzy kanałami zgodnie z określonym sposobem działania systemu.

Głośność a prawidłowe działanie bramkowania

Bardzo ważnym, a często pomijanym elementem jest poziom sygnału.

Bramkowanie nie może być analizowane całkowicie niezależnie od poziomu sygnału, ponieważ aby mechanizm przełączania był prawidłowo odbierany, sygnał musi znajdować się na odpowiednim poziomie.

Nie oznacza to oczywiście, że należy zwiększać poziom sygnału bez ograniczeń.

Poziom powinien być ustawiany w sposób kontrolowany i odpowiedzialny, z uwzględnieniem komfortu oraz bezpieczeństwa uczestnika.

Jak działa cały mechanizm?

Cały proces można przedstawić w uproszczony sposób jako określoną sekwencję.

Najpierw przygotowywany jest materiał dźwiękowy, a następnie sygnał trafia do odpowiednich kanałów systemu.

W kanale przewodnictwa kostnego pojawia się odpowiednio opóźnione bramkowanie, po czym w określonej relacji czasowej bramkowanie pojawia się w przewodnictwie powietrznym.

Takie przedstawienie procesu pozwala zrozumieć, dlaczego profesjonalne urządzenie powinno zapewniać odpowiednią kontrolę nad każdym z tych elementów.

Filtry – przygotowanie materiału dźwiękowego

Kolejnym ważnym elementem systemu są filtry.

Materiał dźwiękowy wykorzystywany podczas treningu nie musi być prezentowany w swojej pierwotnej postaci, a filtrowanie pozwala na ograniczanie lub przepuszczanie określonych zakresów częstotliwości.

Dzięki temu możliwe jest przygotowanie materiału zgodnie z założeniami konkretnego programu.

Istotna jest zatem nie tylko obecność filtrów, lecz także zakres ich działania, możliwość regulacji oraz sposób ich współpracy z pozostałymi elementami urządzenia.

Materiał dźwiękowy

Technologia sama w sobie nie tworzy treningu.

Potrzebny jest również odpowiednio przygotowany materiał dźwiękowy, a w tradycji metody Tomatisa wykorzystywane są między innymi materiały muzyczne oraz głos.

Ich charakter powinien odpowiadać założeniom konkretnego programu oraz możliwościom technicznym całego systemu.

Nie wystarczy więc podłączyć do Elektronicznego Ucha dowolnego źródła dźwięku.

Relacja pomiędzy przewodnictwem kostnym i powietrznym

Relacja pomiędzy obiema drogami przewodzenia jest jednym z najważniejszych aspektów technicznych systemu wykorzystywanego w metodzie Tomatisa.

Przewodnictwo kostne przekazuje drgania ze stymulatora kostnego poprzez struktury kostne, natomiast przewodnictwo powietrzne przekazuje sygnał za pośrednictwem słuchawek.

Człowiek w naturalny korzysta z obu tych dróg. Kiedy człowiek mówi, jego własny głos dociera do układu słuchowego zarówno drogą powietrzną, jak i kostną. To właśnie dlatego własny głos odbierany przez nas samych brzmi inaczej niż nagranie naszego głosu odtworzone przez głośnik.

Praca audio-wokalna

W przypadku treningu audio-wokalnego w metodzie Tomatisa system musi umożliwiać przechwycenie głosu uczestnika treningu, do czego wykorzystywany jest mikrofon.

Głos trafia do Elektronicznego Ucha, gdzie jest odpowiednio przetworzony zgodnie z ustawieniami przyjętymi przez terapeutę, a następnie przekazany do słuchawek.

Uczestnik słyszy więc własny głos poprzez słuchawki, jednocześnie odbierając go naturalnie przez przewodnictwo kostne.

Powstaje w ten sposób specyficzna relacja pomiędzy głosem wypowiadanym przez uczestnika a sposobem jego słuchania.

Głos, mowa i nauka języków

Praca z głosem jest jednym z obszarów, w których relacja pomiędzy przewodnictwem kostnym i powietrznym staje się szczególnie interesująca.

Człowiek słyszy własny głos w sposób odmienny od tego, w jaki słyszą go inni, między innymi ze względu na udział przewodnictwa kostnego.

Z tego względu metoda Tomatisa jest również wykorzystywana w kontekście pracy nad głosem, mową, śpiewem i nauką języków.

Najważniejsze parametry techniczne

Słuchawki i element przewodnictwa kostnego

Słuchawki są integralnym elementem systemu i nie powinny być traktowane jako zwykłe akcesorium dołączone do Elektronicznego Ucha.

Muszą odpowiednio z nim współpracować oraz zapewniać przekazywanie dźwięku w wymaganym zakresie częstotliwości.

Równie ważny jest element przewodnictwa kostnego, ponieważ konstrukcja i parametry przetwornika kostnego oraz jego sposób umieszczenia na głowie mają znaczenie dla jakości przekazywania sygnału.

Mikrofon

W pracy audio-wokalnej mikrofon staje się częścią całego systemu. Jego zadaniem jest odebranie głosu uczestnika treningu i przekazanie go do Elektronicznego Ucha, gdzie sygnał jest odpowiednio przetwarzany zgodnie z ustawieniami, a następnie zwracany do słuchawek.

Mikrofon wysokiej jakości jest ważny, ale nie wystarczy. Znaczenie ma jakość całego toru wejściowego i wyjściowego Elektrycznego Ucha oraz możliwość właściwego ustawienia wszystkich wymaganych parametrów.

Czy zwykły odtwarzacz, bez udziału Elektronicznego Ucha, może zastąpić cały zestaw terapeutyczny?

Specjalistyczne urządzenie powinno umożliwiać odpowiednią organizację sygnału w dwóch kanałach, pracę z przewodnictwem kostnym i powietrznym, regulację opóźnienia, precesję oraz bramkowanie.

W zależności od zastosowania powinno również umożliwiać pracę audio-wokalną.

Dlaczego sama liczba funkcji nie wystarcza?

W specyfikacjach technicznych można znaleźć wiele określeń brzmiących profesjonalnie, jednak nie każde z nich oznacza rzeczywistą możliwość prowadzenia pracy zgodnie z założeniami metody Tomatisa.

Urządzenie może mieć wiele gotowych programów, ale nie umożliwiać ich odpowiedniej regulacji, albo posiadać funkcję określaną jako „gating”, bez dokładnego wyjaśnienia sposobu przełączania kanałów.

Dlatego profesjonalna ocena powinna opierać się na rzeczywistych możliwościach technicznych Elektronicznego Ucha, a nie na samych nazwach funkcji.

Regulacja parametrów ma znaczenie

W metodzie Tomatisa istotna jest możliwość regulacji wszystkich parametrów. Dlatego parametry nie powinny być wyłącznie fabrycznie zapisanymi ustawieniami, lecz powinny dawać możliwość odpowiedniej regulacji przez terapeutę w ramach przyjętego programu.

Dotyczy to przede wszystkim parametrów związanych z kanałami, opóźnieniem, precesją, bramkowaniem, filtrowaniem, poziomem sygnału, balansem oraz niezależną głośnością kanału kostnego i powietrznego.

Indywidualizacja

Każda osoba uczestnicząca w treningu ma własne potrzeby, doświadczenia i sposób reagowania na bodźce. Dlatego nie można zakładać, że jedno ustawienie będzie odpowiednie dla wszystkich.

Technologia powinna umożliwiać terapeucie dostosowanie parametrów w ramach przyjętego programu i zgodnie z jego wiedzą oraz sposobem prowadzenia pracy.

Sprzęt a terapeuta

Najbardziej zaawansowane urządzenie nie zastąpi terapeuty.

Każde Elektroniczne Ucho może realizować określone funkcje techniczne, ale nie potrafi samodzielnie ocenić człowieka, przeprowadzić rozmowy ani uwzględnić pełnego kontekstu funkcjonowania uczestnika procesu terapeutycznego.

Jak oceniać urządzenie?

Przed zakupem warto przeanalizować dokumentację techniczną i nie ograniczać się do pytania, czy urządzenie jest „do metody Tomatisa”.

Znacznie ważniejsze jest pytanie:

Warto sprawdzić, czy urządzenie posiada dwa kanały, czy możliwa jest odpowiednia regulacja opóźnienia i precesji oraz czy bramkowanie rzeczywiście realizuje przełączanie kanałów.

Należy również sprawdzić możliwość odpowiedniego ustawienia poziomu sygnału, filtrowania dźwięku, wykorzystania przewodnictwa kostnego, pracy audio-wokalnej, kontroli balansu oraz współpracy z mikrofonem, słuchawkami i elementem przewodnictwa kostnego.

Dokumentacja techniczna

W przypadku profesjonalnego sprzętu bardzo ważna jest dobra dokumentacja, która powinna jasno określać możliwości urządzenia oraz sposób realizacji poszczególnych parametrów.

Jeżeli producent informuje o opóźnieniu, warto wiedzieć, czego dokładnie dotyczy ten parametr i jakie ma wartości graniczne.

Jeżeli opisywana jest precesja, powinno być jasne, w jaki sposób jest realizowana i z którym kanałem jest związana.

Taka przejrzystość ma znaczenie nie tylko podczas zakupu, ale również podczas korzystania z niego w trakcie prowadzenia treningu. Im bardziej zaawansowane urządzenie, tym większe znaczenie ma odpowiedzialne korzystanie z jego możliwości.

Dostęp do wielu parametrów nie oznacza, że należy zmieniać je bez znajomości ich działania. Profesjonalizm nie polega na posiadaniu najbardziej rozbudowanego urządzenia, lecz na umiejętnym wykorzystaniu podstawowych parametrów Elektronicznego Ucha.

Najważniejsze elementy profesjonalnego systemu

Sprzęt a jakość pracy

Jakość sprzętu ma ogromne znaczenie, ponieważ wpływa na jakość i powtarzalność pracy terapeuty.

Jeżeli parametry można ustawić dokładnie, łatwiej jest zachować określony sposób prowadzenia programu oraz kontrolować warunki, w jakich prezentowany jest materiał dźwiękowy.

Profesjonalne rozwiązanie nie musi jednak posiadać setek funkcji. Znacznie ważniejsze jest, aby podstawowe parametry były prawidłowo zrealizowane, odpowiednio opisane i możliwe do świadomego ustawienia.

Cena a rzeczywiste możliwości

Cena urządzenia nie zawsze odzwierciedla jego jakość i przydatność.

Droższe urządzenie nie musi automatycznie być lepszym rozwiązaniem, a bardzo tanie urządzenie może nie zapewniać wszystkich parametrów wymaganych do określonego sposobu pracy.

Dlatego zamiast porównywać wyłącznie cenę, warto przede wszystkim porównywać rzeczywiste możliwości techniczne urządzeń.

Świadomy wybór

Dobry wybór sprzętu zaczyna się od wiedzy.

Przed zakupem warto dokładnie przeczytać specyfikację, sprawdzić zakres regulacji oraz dowiedzieć się, w jaki sposób realizowane są dwa kanały, kiedy występuje opóźnienie i jak realizowana jest precesja.

Warto również upewnić się, że bramkowanie rzeczywiście oznacza przełączanie kanałów, a system prawidłowo wykorzystuje przewodnictwo kostne i powietrzne.

Sprzęt do metody Tomatisa – najważniejsze pytania

Najważniejsze pytanie brzmi jednak:

To właśnie odpowiedź na to pytanie powinna mieć większe znaczenie niż wygląd urządzenia, liczba funkcji przedstawionych w materiałach marketingowych czy sama nazwa użyta w specyfikacji.